o  SZKOLE
      dla UCZNIA
     WYSTAWY KONKURSY
 

STANISŁAW WYSPIAŃSKI

Stanisław Mateusz Ignacy Wyspiański urodził się w piątek 15 stycznia 1869 roku jako dziecko Franciszka Wyspiańskiego i Marii z Rogowskich w Krakowie. Uczył się w Gimnazjum Św. Anny, gdzie zaprzyjaźnił się z Józefem Mehofferem, Lucjanem Rydlem, Stanisławem Estreicherem. W 1887 roku rozpoczął studia malarskie w Szkole Sztuk Pięknych, której dyrektorem był wówczas Jan Matejko. Dowodem jego sympatii do ucznia było powierzenie wyróżniającemu się studentowi współudziału w wykonaniu polichromii odnawianego kościoła Mariackiego. Wyspiański równolegle uczęszczał na Uniwersytet Jagielloński, gdzie słuchał wykładów z historii sztuki i literatury. W roku 1890 udał się w podróż zagraniczną przez Włochy i Szwajcarię do Francji, następnie do Niemiec i Pragi. W latach 1891-1894 trzykrotnie przebywał w Paryżu, gdzie uczęszczał do Academie Colarossi. Do Krakowa powrócił w 1895 roku. Zaprojektował i częściowo wykonał polichromię w restaurowanym kościele Franciszkanów. Nawiązał współpracę z Teatrem Miejskim i w roku 1897 rozpoczął działania w krakowskim "Życiu" jako ilustrator. W 1902 roku został docentem Akademii Sztuk Pięknych, 3 lata później radnym miasta Krakowa. Projektował wnętrza i meble. W 1905 roku stawiając swoją kandydaturę na stanowisko dyrektora krakowskiego Teatru Miejskiego planował odnowienie i wzbogacenie wielkiego repertuaru teatralnego, niestety jego pomysły nie zostały zrealizowane, ponieważ dyrektorem został Ludwik Solski. Od wielu lat ciężko chory Wyspiański podupadał na zdrowiu, wreszcie unieruchomiony w podkrakowskich Węgrzcach kończył rozpoczęte dzieła, częściowo już tylko dyktując. Zmarł 28 listopada 1907 roku w Krakowie. Jego pogrzeb stanowił manifestację narodową, a ciało pochowane zostało w grobach zasłużonych na Skałce.

Dorobek artystyczny Wyspiańskiego jest bardzo szeroki i obejmuje dzieła różnego typu: malarstwo (rysunki, szkicowniki, obrazy olejne, pastele) przedstawiające widoki Krakowa, portrety i autoportrety, rośliny, projekty witraży i malowideł, ilustracje; grafika; projekty mebli i wnętrz; architektoniczny projekt zabudowy Wawelu; dramaty, wiersze i inne. Pierwsze znane dzieła Wyspiańskiego to rysunki - autoportret z 1890 roku, szkice z podróży po Polsce i Europie. Później rysował rośliny, tworząc zielnik. W jego twórczości plastycznej dominowały jednak obrazy wykonywane pastelami. Pierwsze z nich tworzył w latach 1890-94, a wykorzystywał głównie do ukazywania postaci ludzkich - rodziny, przyjaciół, artystów. Część jego dorobku zajmują różnorodne projekty - głównie witraży, polichromii i wnętrz. Wraz z Józefem Mehofferem zaprojektował 36 kwater witraży do kościoła mariackiego w Krakowie w ramach pomocy Matejce przy konserwacji kościoła, w której brali udział od 1889 roku. Podczas pobytu w Paryżu obaj wykonali po dwa kartony na konkurs na projekt dekoracji sali Rudolfinum w Pradze oraz projekty kurtyny do wznoszonego wówczas teatru Słowackiego w Krakowie. Już samodzielnie zaprojektował witraże i polichromie do krakowskiego kościoła franciszkanów (ze słynnym witrażem Boga Ojca "Stań się"), witraże do katedry wawelskiej ze św. Stanisławem, Kazimierzem Wielkim i Henrykiem Pobożnym (zrealizowane dopiero w latach 2005-2007 w Pawilonie Wyspiański 2000), wystrój sali wystawowej Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych (1904), dekorację klatki schodowej i sali w Domu Towarzystwa Lekarskiego. W 1905 roku razem z Władysławem Ekielskim zaprojektował przebudowę wzgórza wawelskiego (tzw. "Akropolis").
Dramaty Wyspiańskiego:
Meleager, Protesilas i Laodamia, Warszawianka, Klątwa, Wesele, Wyzwolenie, Legion, Bolesław Śmiały, Achilleis. Sceny dramatyczne, Noc Listopadowa, Skałka, Zygmunt August, Akropolis, Powrót Odysa